İsmail Yiğit

 
Aynüd Gezegeni

Bu yazımda sizlere, bizden yaklaşık bin ışık yılı (1) ötede bulunan Aynüd gezegeninin en müreffeh ülkesi olan Eyikrüt Cumhuriyeti’ndeki siyasi sistemi ve anayasal kurumlarını anlatmak istiyorum.

Eyikrüt Cumhuriyeti, doğrudan demokrasi ile parlamenter demokrasinin karması bir rejimle idare edilen, 80 milyonluk nüfusa sahip bir ülke. “80 milyonluk bir nüfus ve doğrudan demokrasi mi?” diye sorduğunuzu duyar gibiyim. Eyikrüt halkı elbette bizdeki eski Yunan site devletlerinde ya da günümüz bazı İsviçre kantonlarında olduğu gibi fiziksel olarak bir araya gelip kararlar almıyorlar. Herkes, ülkenin ve hatta Aynüd’ün neresinde olursa olsun, bizdeki internet benzeri bilgisayar ağları aracılığıyla meclislerinin çıkarmayı düşündüğü tasarı halindeki yasaları sanal forumlarda görüşüyorlar, istişare ediyorlar ve oyluyorlar. Kullanılan merkezi siber-meclis yazılımı, bu forumlarda Eyikrüt halkının evlerindeki bilgisayarlardan aktardığı görüşleri derliyor, benzer düşünce ve eğilimleri tasnifleyerek istatistiksel olarak milletvekillerine sunuyor. Böylece yasama organını oluşturan milletvekilleri ve yürütmenin başı konumundaki hükümet de her an dinamik şekilde Eyikrüt’lülerin bir konuya dair ne düşündüklerini biliyor, ve buna uygun politikalar geliştiriyorlar.

İzninizle biraz da Eyikrüt’te genel seçimlerin nasıl gerçekleştiğine dair malumat sunmak istiyorum. Bizde, malumunuz erken seçime gidilmediği takdirde belirli aralıklarla seçimler gerçekleşir ve meclis yenilenir. Eyikrüt’te ise genel seçimlerin belli bir periyodu yoktur ve meclis ve milletvekilleri halkın sürekli gerçek bir denetimi altındadır. Bir milletvekili hakkında mesela, seçildiği beldenin insanları tarafından görevini layığıyla yerine getirmediği düşünülüyorsa o beldenin insanları kullandıkları elektronik oylarla o kişinin vekilliğini anında iptal edebilmektedirler. Bu uygulama sayesinde vekiller, bulundukları makamı kişisel çıkarlarına ve ikballerine alet etmekten imtina etmeleri gerektiğinin son derece farkındadırlar.

Eyikrüt’te oylar partilere değil, bulundukları beldeden seçime katılan milletvekili adaylarına verilir. Bu adaylara verilen oylar, şayet adaylar bir siyasi partiye üyelerse o partiye de verilmiş sayılır. Böylece, her beldeden seçilen milletvekillerinin oluşturduğu millet meclisinde, hangi partiden daha çok milletvekili bulunuyorsa genel seçimlerin galibi o parti olur ve hükümeti kurma görevini alır.

Eyikrüt’te insanlar, beldelerinden aday olan kişiler arasından yalnızca bir tanesine oy vermek zorunda da değillerdir. Çünkü herkes, bir adayı bütün özellikleriyle benimsemek veya benimsememek durumunda değildir. Fuzzy-saçaklı mantık (2) esaslarına göre gerçekleştirilen bu oy verme işlemini şu basit örnekle daha anlaşılır kılayım:

Örneğin bir beldede 5 tane aday vekillik için seçime katılıyor olsun; A,B,C,D ve E adayları. Bizim alışageldiğimiz oylama sistemlerinde, mevcut 1 oyunuzu adaylardan yalnızca bir tanesine ya verirsiniz ya da vermezsiniz. Mesela, B adayını diğer dört adaydan daha çok desteklediğinizi düşünelim. Bu durumda sizin kişisel oy dağılımınız şu şekilde olabilir:

Bu şekilde o beldedeki bütün oylar toplanır ve belli bir orana göre o beldenin temsilcisi belirlenir. Oysa, gerçek hayatta A, C, D ve E adaylarının da görüşlerinden, politikalarından da beğendiğiniz unsurlar vardır, ve aynı şekilde B adayının görüşlerinden, politikalarından beğenmediğiniz, taraftar olmadığınız unsurlar. Fakat bizim gezegenimizdeki klasik seçme ve oylama sistemlerimiz bu nüansları silerek, halkın gerçekteki eğilimlerinin ancak belirli bir yaklaşıklık payıyla yansıtılmasına izin vermektedir.

Bir Eyikrüt’lü ise kullanılan elektronik sistemle, beldesinden aday olan 5 adaya oyunu mesela şu şekilde dağıtabilmektedir:

Böylece Eyükrütlüler, adayların kendilerini temsil gücüne dair gerçekte ne düşünüyorlarsa bizdekine kıyasla çok çok daha isabetli bir şekilde yansıtabilme imkânına sahip olmaktadırlar.

Eyikrüt Cumhuriyeti’nde de bizdeki Anayasa Mahkemesi benzeri bir siyasi kurum mevcut, Türkçe’ye adını “Âkiller Heyeti” diye çevirebileceğimiz. Bizdekine benzer şekilde, çıkarılan bir yasanın anayasaya uygunluğunu denetlemekte Âkiller Heyeti. Eyikrüt’te de mecliste temsil edilen bir siyasi parti, gerekli gördüğü hallerde bu heyete başvurabiliyor. Buna ek olarak, Eyikrüt halkının beşte birinin elektronik başvurusuyla da bu heyet çıkarılan yasanın iptal edilip edilmemesini karara bağlayabiliyor.

Âkiller Heyeti”, bilindik anlamda insanlardan oluşan bir mahkeme değil, aslında bir yazılım. Eyikrüt halkının tarihinde çıkarmış olduğu büyük düşünürler, sanatçılar, devlet adamları, din bilginleri, bilim adamlarının vb. görüş ve öğretilerinin dijital formatta modellendiği bu yazılım, çıkarılan yasanın Eyikrüt halkının tarihten gelen kültür-medeniyet birikimine ve akıl-ahlâk-adalet ilkeleriyle uyum derecesine bakarak yasayı değerlendiriyor ve görüşünü sunuyor.

Gelecek yazımda Eyikrüt Cumhuriyeti’nin anayasa maddelerinden örnekler vererek sizlere bu ülke halkını tanıtmayı sürdüreceğim. 

(1)   Işık yılı: Işığın bir yılda kat ettiği mesafe, yaklaşık 9 trilyon 460 milyar 800 milyon km.

(2)